روز جهانی بدون دخانیات که هرساله در ۳۱ می (۱۰ خرداد) گرامی داشته میشود، فرصتی ارزشمند برای افزایش آگاهی عمومی درباره آثار زیانبار مصرف دخانیات و تشویق افراد به انتخاب سبک زندگی سالم است. سازمان جهانی بهداشت این روز را به منظور جلب توجه مردم و سیاستگذاران به پیامدهای جسمی، روانی، اجتماعی و اقتصادی مصرف دخانیات نامگذاری کرده است.
به گزارش پایگاه اطلاعرسانی بهداشت و درمان صنعت نفت غرب کشور، امروزه مصرف سیگار، قلیان و سایر محصولات دخانی یکی از مهمترین عوامل خطر قابل پیشگیری برای ابتلا به بیماریها و مرگومیر زودرس در جهان به شمار میرود. بر اساس مطالعات علمی، دود دخانیات حاوی هزاران ماده شیمیایی است که صدها مورد آن برای بدن انسان مضر و دهها مورد از آنها سرطانزا هستند. به همین دلیل، هیچ سطحی از مصرف دخانیات را نمیتوان ایمن یا بیخطر دانست در همین راستا دکتر امین عسگری رئیس طب صنعتی این بهداشت و درمان ، همزمان با روز جهانی بدون دخانیات با اشاره به آثار مخرب مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی بر سلامت فردی و بهرهوری شغلی، بر ضرورت ارتقای آگاهی کارکنان و ترویج فرهنگ زندگی سالم در محیطهای کاری تأکید کرد.
وی با اشاره به اینکه مصرف دخانیات همچنان یکی از مهمترین عوامل خطر قابل پیشگیری در بروز بیماریهای قلبی، ریوی و انواع سرطانها به شمار میرود، اظهار داشت: روز جهانی بدون دخانیات فرصتی ارزشمند برای افزایش آگاهی عمومی نسبت به آثار زیانبار مصرف سیگار، قلیان و سایر فرآوردههای دخانی و همچنین ترویج فرهنگ سلامت در محیطهای کاری است.
دخانیات؛ تهدیدی جدی برای سلامت
مصرف دخانیات سالانه جان میلیونها نفر را در سراسر جهان میگیرد و یکی از مهمترین عوامل بروز بیماریهای غیرواگیر محسوب میشود. دود ناشی از محصولات دخانی حاوی هزاران ماده شیمیایی است که بخش قابل توجهی از آنها برای بدن انسان سمی بوده و دهها ماده نیز خاصیت سرطانزایی دارند.
برخلاف تصور برخی افراد، آسیبهای ناشی از مصرف دخانیات تنها محدود به ریهها نیست و تقریباً تمامی اندامهای بدن را تحت تأثیر قرار میدهد.
تأثیر بر قلب و عروق
نیکوتین و سایر مواد موجود در دخانیات موجب افزایش فشار خون، افزایش ضربان قلب و آسیب به دیواره عروق میشوند. این شرایط زمینهساز بروز سکته قلبی، سکته مغزی و بیماریهای عروق محیطی خواهد بود.
تأثیر بر دستگاه تنفسی
دود سیگار و سایر محصولات دخانی باعث التهاب مزمن راههای هوایی شده و خطر ابتلا به بیماریهایی نظیر برونشیت مزمن، آمفیزم و بیماری انسدادی مزمن ریه را افزایش میدهد. همچنین مصرف دخانیات مهمترین عامل خطر برای ابتلا به سرطان ریه محسوب میشود.
تأثیر بر سلامت روان و کیفیت زندگی
اگرچه بسیاری از مصرفکنندگان تصور میکنند دخانیات موجب کاهش استرس میشود، اما وابستگی به نیکوتین در واقع چرخهای از نیاز و مصرف ایجاد میکند که در بلندمدت میتواند اضطراب و مشکلات روحی را تشدید کند. تحقیقات نشان داده است افرادی که مصرف دخانیات را ترک میکنند، از کیفیت خواب بهتر، تمرکز بیشتر و آرامش روانی بالاتری برخوردار میشوند.
اهمیت ترک دخانیات در محیطهای صنعتی
رئیس طب صنعتی بهداشت و درمان صنعت نفت غرب با اشاره به نقش سلامت کارکنان در ارتقای ایمنی و بهرهوری سازمانی افزود: در محیطهای صنعتی و عملیاتی، آمادگی جسمانی، تمرکز ذهنی و سلامت عمومی کارکنان اهمیت ویژهای دارد. مصرف دخانیات میتواند موجب کاهش ظرفیت تنفسی، افت توان جسمی، افزایش خستگی و کاهش تمرکز شود و در نتیجه بر عملکرد شغلی تأثیر منفی بگذارد.
وی خاطرنشان کرد: کاهش بهرهوری، افزایش غیبتهای ناشی از بیماری و افزایش هزینههای درمانی از جمله پیامدهای مصرف دخانیات در محیطهای کاری است و به همین دلیل برنامههای پیشگیرانه و آموزشی در این زمینه از اهمیت بالایی برخوردار هستند.
باورهای نادرست درباره قلیان و سیگار الکترونیکی
یکی از تصورات اشتباه رایج، کمضرر بودن قلیان نسبت به سیگار است. در حالی که دود قلیان نیز حاوی مواد سمی و سرطانزا بوده و مصرف آن میتواند خطر بیماریهای قلبی، ریوی و سرطان را افزایش دهد.
همچنین برخی افراد سیگارهای الکترونیکی یا ویپها را جایگزین بیخطر سیگار میدانند، در حالی که این محصولات نیز معمولاً حاوی نیکوتین و مواد شیمیایی مضر هستند و میتوانند موجب وابستگی و آسیبهای جسمانی شوند.
فواید ترک دخانیات
خوشبختانه بدن انسان پس از ترک مصرف دخانیات به سرعت فرآیند ترمیم خود را آغاز میکند:
۲۰ دقیقه پس از ترک، ضربان قلب و فشار خون به سمت مقادیر طبیعی بازمیگردد.
پس از ۲۴ ساعت، خطر بروز حمله قلبی کاهش مییابد.
طی چند هفته، گردش خون و عملکرد ریهها بهبود پیدا میکند.
در چند ماه نخست، سرفه و تنگی نفس کاهش مییابد.
پس از یک سال، خطر بیماریهای قلبی تقریباً به نصف میرسد.
در سالهای بعد، احتمال ابتلا به سرطان ریه و سایر بیماریهای مرتبط با دخانیات به میزان قابل توجهی کاهش مییابد.
توصیههای کاربردی برای ترک دخانیات
دکتر عسگری در پایان با ارائه چند توصیه برای ترک موفق دخانیات اظهار داشت:
زمان مشخصی را برای ترک انتخاب کنید.
از حمایت خانواده، دوستان و همکاران بهره بگیرید.
فعالیت بدنی منظم و ورزش را در برنامه روزانه قرار دهید.
از عوامل محرک مصرف دخانیات دوری کنید.
مصرف آب، میوه و سبزیجات را افزایش دهید.
در صورت نیاز از خدمات مشاورهای و تخصصی مراکز بهداشت و درمان استفاده کنید.
وی تأکید کرد: حفظ سلامت کارکنان، مهمترین سرمایه هر سازمان است و روز جهانی بدون دخانیات یادآور این حقیقت است که با آگاهی، پیشگیری و انتخابهای صحیح میتوان از بروز بسیاری از بیماریها جلوگیری کرد و کیفیت زندگی فردی و حرفهای را ارتقا بخشید.